Ăn chay đang dần trở thành lựa chọn của nhiều người Việt vì mong muốn sống lành mạnh,  kiểm soát cân nặng và phòng ngừa bệnh tật. Tuy nhiên, không ít người sau một thời gian ăn chay lại rơi vào tình trạng mệt mỏi, sụt cân, da xanh xao, thậm chí thiếu máu mà không rõ nguyên nhân.

“Con dao” hai lưỡi

Thực tế, chế độ ăn chay lành mạnh, đủ dinh dưỡng cũng giúp ích trong việc phòng ngừa bệnh tật như: giảm nguy cơ béo phì, giảm cholesterol, kiểm soát huyết áp, cải thiện tiêu hóa, giảm nguy cơ mắc bệnh tiểu đường, ung thư, cải thiện tim mạch, cũng như tăng cường chất xơ cồn giúp chống táo bón.

Tuy nhiên, chế độ ăn chay không đúng sẽ là “con dao” hai lưỡi – dù nhiều ích lợi nhưng cũng không ít hạn chế. Thực phẩm của người ăn chay chủ yếu là các loại ngũ cốc, rau củ quả… nên dễ gây thiếu một số chất khoáng như: sắt, kẽm, canxi, vitamin B12... Đặc biệt, chế độ ăn chay trường rất “nghèo” dinh dưỡng khiến nhiều người nhập viện trong tình trạng suy nhược cơ thể, thiếu máu, mắc bệnh đái tháo đường...

Chị Nguyễn Thu Thủy, 65 tuổi (ngụ phường Gò Vấp, TP.HCM) cho biết: “Do cơ thể mắc một số bệnh lý mạn tính nên tôi đã chọn ăn chay trường với mong muốn chữa bệnh, thanh lọc cơ thể. Chế độ ăn chay hằng ngày của tôi chủ yếu là rau luộc, đậu hũ, muối vừng, nấm... Từ khi chuyển sang ăn chay, tôi thường xuyên bị chóng mặt, cơ thể mệt mỏi. Đi khám bệnh mới biết mình bị suy nhược, thiếu máu do chế độ ăn thiếu dưỡng chất”.

Còn chị Nguyễn Thị Hà, 35 tuổi (ngụ phường Thới Hòa, TP.HCM) bắt đầu ăn chay cách đây gần hai năm. “Thấy bạn bè ăn chay tôi cũng ăn. Mới ăn thì thấy nhẹ người, tiêu hóa tốt hơn. Nhưng nửa năm nay tôi hì hay chóng mặt, làm việc mau mệt, tóc rụng nhiều. Đi khám mới biết bị thiếu sắt và thiếu vitamin B12” - chị Hà chia sẻ.

Bên cạnh những người ăn chay theo trào lưu, có những người cũng thực hành việc ăn chay nhưng không toàn phần. Bà Mai Thị Lưu, 52 tuổi (ngụ TP.HCM) cho biết, ăn chay cũng tốt nhưng tôi một tuần chỉ ăn chay 2-3 ngày, còn lại ăn bình thường để cơ thể không thiếu chất.

Ăn chay thế nào cho đúng?

Ăn chay mang lại những ích lợi cho sức khỏe tim mạch và tiêu hóa. Song, ăn chay thế nào để không bị thiếu chất, không gây ảnh hưởng cho sức khỏe thì người ăn chay cần có kiến thức.

Theo BS. CKI Nguyễn Đào Ngọc Loan, Trưởng khoa Dinh dưỡng – Bệnh viện Đa khoa Hồng Đức III:  “Người ăn chay hoàn toàn có thể đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng nếu biết cân đối thực phẩm. Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều người ăn chay theo trào lưu, ăn đơn điệu, dẫn đến thiếu một số vi chất quan trọng”.

Những dưỡng chất người ăn chay dễ thiếu nhất gồm đạm (protein), vitamin B12, sắt, kẽm, canxi và vitamin D. Trong đó, vitamin B12 gần như chỉ có trong thực phẩm nguồn gốc động vật, nên người ăn chay trường cần được bổ sung hợp lý. Nếu để thiếu B12 kéo dài có thể gây thiếu máu, tổn thương thần kinh, ảnh hưởng trí nhớ và khả năng tập trung.

Ngoài ra, nhiều người ăn chay vẫn duy trì thói quen “ăn no bằng tinh bột”, bữa nào cũng chỉ có cơm và rau thì chắc chắn sẽ thiếu chất vì không có chất đạm. Người ăn chay cần ăn đủ đạm thực vật có nhiều trong đậu nành, đậu lăng, các loại hạt, nấm.

Ngoài ra, BS. Loan khuyến cáo người ăn chay cần tuân thủ một số nguyên tắc cơ bản: Ăn đa dạng thực phẩm, không nên lặp đi lặp lại vài món quen thuộc; ăn kết hợp đủ các nhóm chất: tinh bột, đạm thực vật, chất béo tốt, vitamin và khoáng chất; sau nữa là hạn chế lạm dụng các món chay chế biến sẵn vì thường chứa nhiều muối, dầu và chất phụ gia.

Ngoài ra, người ăn chay trường cần khám sức khỏe định kỳ, trong đó kiểm tra vi chất là rất cần thiết. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung vitamin B12, sắt hoặc canxi dưới dạng viên uống để phòng ngừa thiếu hụt.

Ăn chay đúng không chỉ giúp thanh lọc cơ thể mà còn mang lại năng lượng tích cực cho cuộc sống – miễn là bạn ăn đúng và ăn đủ.

Ăn chay cần bổ sung thêm các thực phẩm “đạm” thực vật như đậu nành, đậu lăng, các loại hạt, nấm. Không nên chỉ ăn cơm và rau, dễ bị thiếu chất gây ảnh hưởng đến sức khỏe.

Hồng Đức

“Ăn chay là một lựa chọn tốt nếu được thực hiện khoa học. Đừng để mong muốn sống lành mạnh lại vô tình làm cơ thể suy kiệt vì thiếu chất”, BS. Loan khuyến cáo.