Loét do tỳ, đè (còn gọi là loét ép) là một trong những biến chứng thường gặp ở người bệnh nằm lâu, đặc biệt là người cao tuổi hoặc bệnh nhân mất khả năng vận động.

Đây không chỉ là tổn thương ngoài da mà còn có thể tiến triển sâu vào mô, gây đau đớn, nhiễm trùng và kéo dài thời gian điều trị nếu không được phòng ngừa và chăm sóc đúng cách.

Người bệnh nằm lâu dễ bị loét

Loét tỳ đè xảy ra khi một vùng da và mô dưới da bị chèn ép liên tục, thường tại các vị trí lồi xương như vùng cùng cụt, gót chân, khuỷu tay, vai… Sự chèn ép này làm giảm lưu thông máu nuôi dưỡng mô, từ đó gây tổn thương và hoại tử. Trên thực tế, phòng ngừa luôn là phương pháp hiệu quả nhất, dù trong điều kiện chăm sóc tối ưu, vẫn có những trường hợp khó tránh khỏi.

Nguy cơ loét tỳ đè tăng cao ở người lớn tuổi, bệnh nhân nằm viện lâu ngày, người bị liệt, tổn thương cột sống hoặc mắc các bệnh mạn tính như tim mạch, đái tháo đường, suy thận… Bên cạnh đó, các yếu tố như suy dinh dưỡng, thiếu máu, rối loạn chuyển hóa, mất kiểm soát đại tiểu tiện, sử dụng thuốc an thần hay phẫu thuật lớn cũng góp phần làm tăng nguy cơ. Đặc biệt, da người cao tuổi thường mỏng, giảm đàn hồi nên dễ bị tổn thương hơn.

Về mặt lâm sàng, loét tỳ đè được chia thành 4 mức độ. Giai đoạn đầu (độ I) biểu hiện là vùng da đỏ, không mất đi khi ấn. Khi tiến triển sang độ II, da bắt đầu bị tổn thương nông, có thể xuất hiện phồng rộp hoặc trầy xước. Ở độ III, vết loét ăn sâu xuống lớp mô dưới da, có thể có dịch tiết, mùi hôi và dấu hiệu hoại tử. Nặng nhất là độ IV, khi tổn thương lan sâu đến cơ, xương hoặc khớp, gây nguy hiểm nghiêm trọng đến sức khỏe người bệnh.

Làm gì để phòng ngừa loét?

Để phòng ngừa loét tỳ đè hiệu quả, cần thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp chăm sóc:

Trước hết, giảm áp lực tỳ đè là yếu tố quan trọng hàng đầu. Người bệnh cần được thay đổi tư thế ít nhất mỗi 2 giờ/lần. Giường nằm nên phẳng, sạch, không nhăn. Có thể sử dụng các loại đệm chuyên dụng như đệm nước, đệm hơi hoặc các dụng cụ hỗ trợ để giảm áp lực lên vùng da dễ tổn thương.

Bên cạnh đó, việc giữ vệ sinh da luôn sạch sẽ và khô thoáng là rất cần thiết. Quần áo, ga giường cần được thay ngay khi ẩm ướt. Đối với người bệnh không tự chủ đại tiểu tiện, cần sử dụng các phương tiện hỗ trợ phù hợp và vệ sinh kỹ sau mỗi lần bài tiết để tránh kích ứng da.

Chăm sóc da cũng cần thực hiện nhẹ nhàng, tránh cọ xát mạnh khi di chuyển hoặc xoay trở người bệnh. Việc xoa bóp nhẹ nhàng các vùng da chịu áp lực cũng giúp tăng tuần hoàn máu, giảm nguy cơ tổn thương.

Dinh dưỡng đóng vai trò không thể thiếu trong phòng ngừa và phục hồi tổn thương da. Người bệnh cần được cung cấp đầy đủ năng lượng, đặc biệt là protein và các vitamin như A, C để hỗ trợ tái tạo mô.

Ngoài ra, cần kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ như nhiễm trùng hô hấp, tiết niệu hay tiêu hóa, vì đây đều là những tình trạng có thể làm suy giảm sức đề kháng và làm nặng thêm tình trạng loét.

Cuối cùng, việc giáo dục sức khỏe cho người nhà và người bệnh là rất quan trọng. Hướng dẫn cách chăm sóc, thay đổi tư thế, vệ sinh cá nhân và dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ loét tỳ đè.

Chăm sóc đúng cách – phòng ngừa chủ động chính là chìa khóa giúp bảo vệ người bệnh khỏi biến chứng loét tỳ đè, góp phần nâng cao chất lượng điều trị và phục hồi.

Hồng Đức