Ung thư từ lâu luôn là nỗi ám ảnh của nhiều gia đình và câu hỏi được đặt ra nhiều nhất là: “Ung thư có di truyền không”?. TS.BS Phạm Văn Bùng - người có hơn 40 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực ung bướu sẽ giải đáp vấn đề này. 

*Thưa BS, ung thư có phải do di truyền?

-TS.BS Phạm Văn Bùng: Theo nghiên cứu, có khoảng 90–95% các trường hợp ung thư không phải là di truyền, mà đến từ những nguyên nhân:

• Lối sống (hút thuốc, rượu bia, ăn nhiều thực phẩm chứa hóa chất công nghiệp, ăn  thức ăn chiên, nướng, muối mặn, ít rau xanh)
• Môi trường (tia UV, hóa chất, ô nhiễm)
• Tuổi tác – càng lớn tuổi, tế bào càng dễ bị lỗi
• Nhiễm virus (HPV, HBV, HCV…)

*Vậy theo BS, khi nào ung thư được xem là có yếu tố di truyền?

-TS.BS Phạm Văn Bùng: Khoảng 5–10% ung thư có liên quan đến đột biến gen di truyền từ cha hoặc mẹ. Trong trường hợp này, nguy cơ mắc ung thư cao hơn bình thường, nhưng không phải tuyệt đối. Một số ung thư có yếu tố di truyền rõ:

• Ung thư vú – buồng trứng: đột biến BRCA1, BRCA2
• Ung thư đại trực tràng: hội chứng Lynch, FAP
• Ung thư tuyến giáp thể tủy: đột biến gen RET
• Ung thư thận, ung thư tụy, melanoma…

Những dấu hiệu nghi ngờ gia đình có yếu tố di truyền:

• Nhiều người trong gia đình mắc cùng một loại ung thư
• Người trẻ (dưới 50 tuổi) đã mắc ung thư
• Một người mắc nhiều loại ung thư
• Có người mắc ung thư hiếm gặp

Khi có những dấu hiệu này, nên đi khám và được tư vấn di truyền (genetic counseling) để đánh giá nguy cơ.

*Nhiều người lo lắng, người mang gen đột biến thì chắc chắn bị ung thư? 

-TS.BS Phạm Văn Bùng: Không hẳn đúng. Người mang gen đột biến chỉ nghĩa là nguy cơ cao hơn người bình thường, còn mắc hay không phụ thuộc vào:

• Lối sống
• Môi trường sống
• Chế độ ăn uống
• Thói quen sinh hoạt
• Theo dõi y khoa định kỳ

Vì vậy, người có yếu tố di truyền hoàn toàn có thể sống khỏe mạnh, miễn là được tầm soát và theo dõi đúng cách.

*Thưa BS, vậy có nên xét nghiệm gen ung thư?

-TS.BS Phạm Văn Bùng: Xét nghiệm gen không dành cho tất cả mọi người. Nó phù hợp nhất với:

• Gia đình có nhiều người cùng mắc ung thư
• Người mắc ung thư sớm tuổi
• Bác sĩ nghi ngờ hội chứng ung thư di truyền
• Người muốn sàng lọc nguy cơ để lập kế hoạch sinh con
• Phụ nữ muốn đánh giá nguy cơ ung thư vú – buồng trứng

Xét nghiệm gen phải được đi kèm tư vấn di truyền, vì kết quả không phải lúc nào cũng đơn giản, để hiểu.

*Vậy làm gì để giảm nguy cơ ung thư – kể cả khi có yếu tố di truyền, thưa BS?

-TS.BS Phạm Văn Bùng: Dù có hay không yếu tố di truyền, các lời khuyên đều giống nhau:

• Không hút thuốc
• Hạn chế rượu bia
• Ăn nhiều rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt
• Kiểm soát cân nặng
• Vận động ít nhất 150 phút/tuần
• Tiêm phòng HPV, viêm gan B
• Khám sàng lọc định kỳ phù hợp theo tuổi

Đối với người có nguy cơ di truyền, bác sĩ có thể đề xuất sàng lọc sớm hơn, ví dụ:

• Tầm soát ung thư vú từ 25–30 tuổi
• Nội soi đại tràng sớm và thường xuyên
• Siêu âm tuyến giáp định kỳ…

Tóm lại: Ung thư có thể di truyền, nhưng chỉ chiếm 5-10% trường hợp. Hầu hết ung thư đến từ lối sống và môi trường- tức là chúng ta hoàn toàn có thể chủ động phòng ngừa. Điều quan trọng nhất không phải là nỗi sợ di truyền, mà là: 

• Nên đi khám sàng lọc định kỳ
• Thực  hành lối sống lành mạnh ngay từ hôm nay.

Hiểu đúng giúp chúng ta không hoang mang, đồng thời biết cách chủ động phòng ngừa cho bản thân và người thân.

TS.BS CKII Phạm Văn Bùng đang khám tầm soát tuyến giáp cho một bệnh nhân tại Bệnh viện Đa khoa Hồng Đức III

*Xin cảm ơn BS về những trao đổi này 

Hồng Đức (thực hiện)

-----

TS.BS Phạm Văn Bùng, Trưởng khoa Ung bướu Bệnh viện Đa khoa Hồng Đức III.  

Địa chỉ: 32/2, đường Thống Nhất, phường Gò Vấp, TP.HCM.

Lịch khám: Thứ 2 đến thứ 7 | Từ 7h30 - 15h30 (có thể đến 16h30 hoặc 17h00 tùy ngày/tháng)